Nieuwe wandelroute vertelt vergeten verhaal over Urker dienstmeisjes

URK • Di 3 januari 2023 | 6:21 • Dinsdag 3 januari 2023 | 6:21

Het onderbelichte verhaal van de Urker dienstmeisjes is nu vastgelegd in een nieuwe wandelroute door het dorp. De tocht loopt door het oude dorpscentrum van Urk langs zes meerpalen met informatieborden. Ook is er een bijbehorende audiotour.

Zes jonge vrouwen van de Urker Musicalschool Light Up! figureren als dienstmeisje op de informatiepanelen en hebben hun stem verleend aan de audiotour. De dienstmeisjesroute wordt dinsdag officieel geopend.

Fleur Gnodde is één van de figuranten op de route. Ze vindt het een enorme eer om een stem te geven aan de vrouwen die het voormalige eiland Urk voor werk moesten verlaten. "Ik vind het heel gaaf dat de geschiedenis over de Urker dienstmeisjes nu meer naar voren wordt gebracht. Het is ook een raar besef dat die meiden maar twee keer per jaar hun familie zagen."

Monument
Historica Lucia de Vries wil met deze route een monument oprichten voor de vrouwen: "Dat het niet alleen mannen waren, maar ook vrouwen die de Urker samenleving en de economie door de eeuwen heen hebben gedragen en overeind hebben gehouden."

Een Urkse (r) in Scheveningen

Waarom moesten de meiden 'dienen'?
Al vanaf het begin van de achttiende eeuw trokken bijna alle jonge meiden van het eiland Urk naar het vasteland om daar te dienen als dienstmeisje. Dit gebeurde uit pure noodzaak. Het eiland was arm. En kinderen konden er alleen naar de basisschool, dus doorleren was er normaliter niet bij. Op het eiland waren niet genoeg baantjes voor iedereen dus werden de bakens verzet naar met name Noord- en Zuid-Holland.

Als dienstbode, tegenwoordig zou je het een au pair noemen, draaiden de meisjes mee in verschillende soorten huishoudens. Op deze manier verdienden ze geld voor de eigen familie en spaarden ze daarnaast voor hun eigen trouwdag.

Invloed op het Urker dialect
Veel Urker meisjes kwamen terecht bij Joodse families in Amsterdam, verschillende woorden in het Urker dialect herinneren hier zelfs nog aan. Zo is het Urker woord kalletjen (je geliefde) afgeleid van het Jiddische woord kalle. Over het algemeen vonden de Urker meiden het fijn om in de Joodse gezinnen mee te draaien.

Lummetje Anker en de Joodse jongen Aron

Veel voormalige dienstmeisjes keken na de Tweede Wereldoorlog bedroefd terug op hun tijd bij de Joodse gezinnen. Het overgrote deel van de Joodse werkgevers en hun gezinnen kwamen tijdens de oorlog om het leven in een van de vernietigingskampen. Zo bleef de Joodse jongen Aron Schiffman altijd in de gedachten van Lummetje Anker.

Meisjes spraken tot de verbeelding
De dienstmeisjes droegen tijdens hun werk de kenmerkende en veelkleurige Urker klederdracht. Ze vielen daardoor op in westerse steden en werden soms zelfs gevraagd om model te staan voor schilders. Op dit schilderij zie je hoe een Urker dienstmeisje in 1908 een brief van het thuisfront leest. Sommige correspondentie uit die tijd is binnen Urker families bewaard gebleven. De meisjes schreven zelf over het zware werk, de persoonlijke omstandigheden en over de heimwee naar het eiland.

Twee keer per jaar keerden de dienstmeisjes met zijn allen terug naar Urk. Tijdens Pinksteren en Kerst keerden de meisjes twee weken terug naar hun familie. Het hele dorp stond dan aan de havenkant te wachten tot de boot uit Enkhuizen aanmeerde.

De meisjes op de boot naar Urk

Wat leer je op de route?
De wandelroute start op de plek waar deze boot vroeger aankwam. Op de route wordt stilgestaan bij zes onderdelen van het 'dienen': "Plek van vreugde en verdriet, Bloedgeld, Dienen in Joods Amsterdam, Leuke en minder leuke bazen, Tijd voor ontspanning, Trouwen.. en dan?"

Meer informatie over de route, over bijvoorbeeld het startpunt, is te vinden op de speciale website.

WhatsApp ons!
Heb jij een tip of verbetering? Stuur de redactie van Omroep Flevoland een bericht op 0320 28 5050 of stuur een mail: rtv@omroepflevoland.nl!

Deel artikel

recent nieuws