omroep flevoland

Het lijkt op het eerste gezicht een onwaarschijnlijk slagveld: een stuk vlak polderland in Flevoland, omgeven door akkers en windmolens. Toch staat het lege stuk polder centraal in een hoog oplopende strijd tussen de provincie Flevoland en de gemeente Noordoostpolder. De provincie en de gemeente ruziën namelijk openlijk over de uitbreidingsplannen van camping Netl en het dronecentrum NLR. Zo'n bestuurlijke ruzie kan grote gevolgen hebben. Hoe ver mag een provincie eigenlijk gaan — en wie trekt er uiteindelijk aan het langste eind?

Dat zo'n conflict überhaupt zo hoog oploopt, is uitzonderlijk, stelt Geerten Boogaard, hoogleraar staatsrecht aan de Universiteit Leiden. We zitten in zijn werkkamer in een klassiek gebouw aan een aftakking van de Oude Rijn. "Het is heel zelden dat de buitenwereld ziet dat zo'n conflict uit de hand loopt", aldus de hoogleraar.

Conflicten tussen gemeenten, provincies en waterschappen zijn heel gewoon — maar ze worden doorgaans in een vroeg stadium uitgevochten, ver buiten het zicht van de buitenwereld.

Daarom was het vorig jaar ook een opvallende rel in de provinciale- en gemeentepolitiek: De provincie en de gemeente Noordoostpolder kwamen lijnrecht tegenover elkaar te staan in een conflict om uitbreiding van Netl. De ruzie bereikt zijn hoogtepunt als de provincie een stemming van de gemeente over de uitbreiding verbiedt. Of in de toenmalige woorden van wethouder Van Steen: "Dat had ook wat netter gekund."

Wat zijn de belangen?
De provincie en uiteindelijk ook de Raad van State trokken bij de gemeente Noordoostpolder aan de noodrem. De gemeente aan de ene kant, wilde een bestemmingsplan wijzigen om het mogelijk te maken om Netl uit te breiden. Het kampeer- en festivalterrein Netl, gesteund door de gemeente, is een belangrijke trekpleister van de regio met grote festivals en jaarlijks duizenden bezoekers.

Het door de provincie 'verboden gebied' om over te stemmen

Maar de uitbreiding van de camping ligt onder het luchtruim van de NLR, gelegen aan de andere kant, in Marknesse. Het laboratorium oefent met drones, en is een belangrijk ontwikkelingscentrum voor de provincie én vooral defensie. De drones die hier worden ontworpen en getest kunnen van groot belang zijn voor de verdediging van ons land en zelfs hulp bieden aan Oekraïne in de oorlog met Rusland.

De twee uitbreidingen kunnen niet naast elkaar blijven bestaan volgens de provincie. Om veilig te vliegen met de drones van het NLR mogen er niet teveel mensen op de grond direct onder het luchtruim zijn. Dat maakt een camping onwenselijk, vindt de provincie, en dus is die tegen de uitbreiding van de camping in Kraggenburg.

Wie heeft de macht?
Het is dus wel duidelijk dat de gemoederen hoog zijn opgelopen, helemaal als de gemeenteraad begin dit jaar opnieuw unaniem voor de uitbreiding van Netl stemt. Toch is uitbreiding van de camping, zelfs na twee keer unanieme gemeentesteun, geen zekerheid. "Het Rijk en de provincie hebben middelen om hun belang door te zetten, ook tegen de wens van een gemeente in", legt de Leidense hoogleraar uit, zittend tussen uitpuilende boekenkasten vol met teksten over democratie en recht.

Boeken in de kast van hoogleraar Boogaard

"De spelregels zijn helder", aldus de hoogleraar, ook al voelen ze voor de verliezende partij oneerlijk; "wie het grootste belang vertegenwoordigt, heeft uiteindelijk de macht." Nationale of internationale belangen — zoals defensie — winnen het dan van lokale. En als het echt op de spits wordt gedreven, kan het Rijk of de provincie een zogeheten inpassingsplan opstellen, waarmee zij effectief de omgevingsvergunning naar zich toe trekken. De gemeente wordt dan zonder pardon gepasseerd.

Al worden die maatregelen zelden afgedwongen en gebruikt volgens Boogaard. "De provincie moet dan namelijk wel erg goed kunnen onderbouwen waarom het tegen de gemeente in gaat." Daar komt bij dat zo'n zware maatregel de relatie tussen gemeente en provincie vaak niet ten goede komt.

Dat zie je ook terugkomen in het conflict in de polder. Zo wilde wethouder Van Steen na het stemverbod van vorig jaar niet van een slechte relatie spreken, maar zijn gevleugelde uitspraak -"dat had ook wat netter gekund"- was weinig verhullend over de onvrede.

Wethouder Toon van Steen op weg naar 'verboden stemming'

Daarentegen hoeft de gemeente niet klakkeloos toe te kijken terwijl de provincie haar gang gaat. Boogaard vind het juist ook goed dat een gemeente opkomt voor haar belangen en die van haar inwoners. "Het moet niet zo zijn dat een gemeente alleen maar mag tekenen bij het kruisje", stelt de hoogleraar.

Toch waarschuwt de hoogleraar beide partijen voor een al te strijdlustige houding. Want gemeente en provincie zijn voor heel veel andere dossiers op elkaar aangewezen — van woningbouw tot infrastructuur tot subsidies. Wie nu te hard van leer trekt, merkt dat later. De verhoudingen onderling worden er dan niet beter op, zo vervolgt de hoogleraar zijn relaas.

"Als jij een conflict maakt met een andere overheid en je komt later terug met de vraag of je misschien iets mag of wil meewerken, ja, dan raken die dingen met elkaar verknoopt", aldus Boogaard. De provincie heeft de gemeente net zo hard nodig als andersom. Een provincie die te snel en te agressief haar wil oplegt, beschadigt ook zichzelf.