omroep flevoland

Mochten aannemers de nieuwe buitendijkse haven bij Urk niet kunnen realiseren voor het budget dat de provincie er maximaal voor heeft gereserveerd, dan trekt de provincie de stekker uit het project. Het risico is dan te groot, zeiden de programmamanager en financieel adviseur van de provincie woensdag bij een presentatie voor Provinciale Staten over de Maritieme Servicehaven Noordelijk Flevoland (MSNF).

De Staten moeten 28 oktober besluiten of zij akkoord gaan met miljoenen euro's extra voor het project. De komende weken wordt het voorstel diverse keren besproken. Woensdag ging het over de financiële constructie en de risico's voor de provincie.

Hoeveel heeft het project de provincie Flevoland en de gemeente Urk al gekost? En hoeveel geld is er gereserveerd voor de haven? Onderaan dit bericht vind je een overzicht van alle kosten die openbaar zijn.

Projectkosten hoger
Eerder deze zomer werd bekend dat de haven bij Urk veel duurder wordt dan in juli 2023 was berekend. Dat komt door gestegen kosten voor materiaal, arbeid en energie.

Hoeveel geld er bij moet, is geheim. De Statenleden vergaderen daar deze maand enkele keren over in beslotenheid. Goedkoop wordt de haven niet. "Bij dit project gaat het niet om tien miljoen, maar om tientallen miljoenen", liet de programmamanager zich woensdag wel ontvallen.

Lenen
Dat geld heeft de provincie niet zomaar op de plank liggen. Daarom gaat zij voor het eerst in haar geschiedenis geld lenen en lost dit af over de looptijd van het project, 73 jaar. Zoals bij een hypotheek voor een huis zijn de rentelasten in de eerste jaren hoog, maar dalen in de loop van de tijd. Ondanks de lening kunnen andere provinciale projecten vanuit de algemene middelen gewoon worden uitgevoerd.

De eerste jaren lijdt de provincie zwaar verlies op de haven, zo maakte hij duidelijk. De rentelasten zijn hoger dan de inkomsten uit erfpacht, met als gevolg een negatief saldo op de begroting. Er is 2,2 miljoen euro opzij gezet om verliezen op te vangen, maar die zullen aanvankelijk hoger zijn en later dalen.

De stijging van de kosten, de afschrijving en tegelijk de stijgende rente zorgen ervoor dat het langer duurt voordat het project rendabel wordt. Dit is pas na veertig jaar in plaats van de eerder veronderstelde 23 jaar. Pas na 73 jaar in plaats van 53 jaar zijn alle investeringen en rentekosten terugverdiend, zo blijkt uit een risicoanalyse. De contracten hebben een looptijd van 80 jaar.

Grootste kosten
De grootste kosten zitten in de aanleg van de haven, met een golfbreker, het haventerrein aan de dijk en een verdiepte vaargeul. Het water van het IJsselmeer blijft eigendom van het Rijk, hoewel de provincie het aanvankelijk had willen kopen. De acht deelnemende maritieme bedrijven en Port of Urk betalen erfpacht aan de provincie, die daarmee de investering stap voor stap terugverdient.

Wanneer dat na 73 jaar is gedaan, stapt de provincie uit de servicehaven en neemt het Rijk het project over, inclusief alle overeenkomsten met de ondernemers. Het Rijk kan er na tachtig jaar mee stoppen of het contract verlengen, maar moet uiterlijk twaalf jaar van tevoren de ondernemers informeren.

De haven stapsgewijs aanleggen door klein te beginnen en later uit te breiden, is volgens de programmamanager niet voordeliger. De kosten voor de aanleg van de golfbreker en wegen naar de haven blijven gelijk, waardoor de prijs per vierkante meter alleen maar hoger zou worden. En misschien duurt het dan wel honderd jaar om de investeringen terug te verdienen.

Een alternatief voor het huidige plan is ook niet mogelijk. De servicehaven komt deels op de Zuidermeerdijk. Regels eisen dat alleen een overheid daar met toestemming van het waterschap iets mag doen. Dankzij de golfbreker hoeft de huidige dijk in de toekomst trouwens niet te worden verhoogd. Het Waterschap Zuiderzeeland draagt bij in de kosten van het hoogwaterbeschermingsprogramma.

Risico's
Kijkend naar de hobbels en risico's die er nog zijn te nemen, dan zit de eerste mogelijke hobbel in het besluit dat Provinciale Staten 28 oktober moeten nemen. Zij moeten voldoende krediet beschikbaar stellen, zodat de haven kan worden gerealiseerd. Daarna tekent de provincie een overeenkomst met het Rijk, de ondernemers, de gemeente Urk en het waterschap Zuiderzeeland. Vervolgens volgt de (Europese) aanbesteding om een aannemer te contracteren.

Zoals gezegd is het een risico dat bij die aanbesteding geen enkel bedrijf het voor het vastgestelde budget wil doen. Dan trapt de provincie dus op de rem, om niet nog meer geld in het project te steken. "Indien het aanbestedingskrediet onvoldoende is, dan komt er geen haven als er geen aannemer is", aldus de programmamanager.

Is de aanbesteding gelukt, dan gaat de provincie de geldmarkt op om de lening te regelen. Daarbij zoekt zij naar een gunstige rente, al is dat in de huidige onzekere tijden met stijgende rente niet eenvoudig. Mogelijk leent de provincie eerst een kleiner bedrag tegen een hoge rente, in de hoop later meer te kunnen lenen tegen een lagere rente. Er zijn momenteel geen leningen met een langere looptijd dan 40 jaar beschikbaar.

Bij de bouw kunnen er ook tegenvallers optreden, al is hiervoor een bedrag ingecalculeerd. Een speciaal team moet ervoor waken dat het project binnen het budget blijft.

Als de haven eenmaal klaar is, bestaat het risico dat die niet volledig wordt gebruikt. De provincie loopt dan erfpacht mis. Dat risico is volgens de projectleider gering. De acht deelnemende partijen uit Urk hebben een zogeheten bereidheidsverklaring getekend. Zij hebben in april bevestigd dat zij dolgraag willen dat de haven er komt. Er zijn zelfs meer bedrijven geïnteresseerd dan dat er ruimte is.

De erfpacht wordt voor tachtig jaar aangegaan en jaarlijks geïndexeerd voor inflatie, dus ondernemers weten precies welke marktconforme pacht ze betalen. Het staat hen vrij om hun aandeel te verkopen aan een andere partij. Gaat een bedrijf failliet, dan is er wel een risico voor de provincie door mogelijke lagere pachtinkomsten. Dat is er ook als de marktwaarde van de haven minder stijgt dan volgens risicoanalyses is berekend. De marktwaarde wordt elke vijf jaar vastgesteld.

Hier moet de haven komen

Onderhoud
Enkele Statenfracties wilden weten wie opdraait voor de kosten van onderhoud en groot onderhoud. Loopt de provincie hier risico's? "Nee", aldus de programmamanager. Hiervoor zijn de ondernemers verantwoordelijk. De provincie houdt bij of zij zich aan het onderhoudsplan houden. Dat geldt ook voor groot onderhoud. Als blijkt dat er bij de aanleg van de haven fouten zijn gemaakt, staat de provincie aan de lat.

De Staten hoeven niet bang te zijn dat "Brussel" zich meldt omdat de regels voor staatssteun worden overtreden. De provincie zegt een "marktconforme" erfpacht bij de ondernemers in rekening te brengen, die elk jaar meestijgt met de inflatie. De provincie heeft de Europese Unie vijf jaar geleden al om advies gevraagd.

De Statencommissie praat op 30 september opnieuw over de servicehaven, waarvan een deel in beslotenheid.

Hoeveel geld is al uitgegeven tot nu toe?
Tussen 2014 en nu heeft de provincie ruim 2 miljoen euro uitgegeven aan voorbereidingskosten.

• Voor planologische procedure en milieueffectrapportages: 850.000 euro.

• Voor het opmaken van de private overeenkomsten: 700.000 euro.

• 450.000 euro is gegaan naar de voorbereiding van de aanbesteding.

• Ook zijn er 50.000 euro aan overige kosten in de voorbereiding.

• Vanaf 2027 is er jaarlijks 100.000 euro aan procesgeld nodig, verwacht de provincie.

Hoeveel geld is door de provincie en de gemeente Urk opzijgezet?
• Sinds 2014 is er inzet gepleegd door medewerkers van de provincie. Over de afgelopen jaren is er gemiddeld 1,5 FTE inzet gepleegd door eigen medewerkers van de provincie.

• Op 19 juli 2017 is een eerste investeringskrediet beschikbaar gesteld door de Staten. De hoogte van dit bedrag is sindsdien geheim.

• Op 27 februari 2018 is 7 miljoen euro opzijgezet vanuit het programma Zuiderzeelijngelden. Dat geld kwam er toen de Zuiderzee-spoorlijn niet doorging. De provincie had 5,81 miljoen van deze gelden op de rekening staan. Andere overheden, waaronder de gemeente Urk brachten de resterende 1,19 miljoen euro in.

• Op 19 december 2018 is het eerste investeringskrediet uit 2017 verhoogd door PS. De hoogte van dit bedrag is eveneens geheim.

• Op 19 juli 2023 is het krediet voor de tweede keer verhoogd door Provinciale Staten, opnieuw is het bedrag geheim verklaard. Toenmalig wethouder Nathanaël Middelkoop van Urk noemde destijds een bedrag van 6 miljoen extra, maar dat is volgens de provincie onjuist.

• De gemeenteraad van Urk heeft op 10 juli 2023 2 miljoen euro extra opzijgezet voor de realisatie van de buitendijkse haven.

• Op 28 juli 2023 is er door de provincie Flevoland 3 miljoen euro gestort in een zogenoemde egalisatiereserve, om verliezen in de eerste jaren na aanleg op te vangen.

• Op 26 juni 2024 is er door de provincie nog eens 2 miljoen euro als reserve opzijgezet om verliezen op te vangen.

• Op 28 oktober 2026 bepalen Provinciale Staten of het investeringskrediet voor de haven voor de derde en laatste keer omhoog mag gaan. Ook dit bedrag zal geheim blijven voorafgaand aan de aanbesteding.

(Dit artikel is 25 september op enkele punten gecorrigeerd na aanvullende informatie van de provincie)