omroep flevoland

Hoe kijken de partijen in Lelystad terug op het raadsakkoord? Omroep Flevoland heeft de fractievoorzitters een reeks vragen voorgelegd over de voor- en nadelen van het raadakkoord. De conclusies zijn terug te lezen in dit artikel aan de hand van een aantal vragen.

Dit artikel is een vervolg op het artikel 'Ook na de crisis gelooft meerderheid nog in het raadsakkoord Lelystad'.

Waarom heeft uw partij het raadsakkoord in 2022 onderschreven?
Verschillende fracties noemen dezelfde argumenten: vanwege de (bestuurlijke) stabiliteit, continuïteit en om een einde te maken aan de versnippering.

"Voor stabiliteit in de raad en daarmee hopelijk een beter Lelystad", antwoordt JongLelystad, één van de initiatiefnemers. "Met dit akkoord zijn wij erin geslaagd om 14 partijen in de raad van Lelystad blijvend goed te laten samenwerken. Zo houden we onze stad bestuurbaar in een tijd van politieke versplintering en maatschappelijke polarisatie", aldus de VVD.

"GroenLinks en PvdA zijn de grondleggers van het idee van een raadsakkoord om zo in een versnipperd politiek landschap toch de stad verder te brengen, iets te bereiken en een prettige samenwerking in de raad te realiseren", stellen de twee fracties.

Waarom heeft uw partij het raadsakkoord niet onderschreven?
PVV, Forum voor Democratie (FvD) en Leefbaar Lelystad hebben hun handtekening niet gezet.

"Omdat er enorme willekeur zat in wat er wel en niet in het akkoord kwam, met enorme politieke sturing vanuit de procesbegeleiding. Er werd selectief omgegaan met meerderheden. Daarnaast konden we het uiteindelijke akkoord niet onderschrijven", antwoordt de PVV.

Ook zegt de partij dat het belang van "enkele 'dominante' partijen bovenaan stond." Het doel van het akkoord was volgens de PVV "dat iedereen elkaar lief zou vinden en 'heel' zou houden." Het gevolg hiervan is vooral "politieke stilstand" geweest.

Forum zegt: "Er stonden uiteindelijk punten in waar wij onmogelijk mee akkoord konden gaan. Die staan haaks op het fundament van FvD."

Leefbaar voelde zich niet serieus genomen: "Tijdens gesprekken werden we te vaak genegeerd met inbreng, zaken werden apart gezet." Wel zegt Leefbaar per voorstel te hebben gekeken of zij dat kon steunen of niet, of kon proberen aan te passen.

Wat was het belangrijkste doel van het raadsakkoord?
"Het belangrijkste doel was te komen tot een stabiel en daadkrachtig stadsbestuur dat de doelen uit het raadsakkoord kon realiseren met oog voor onze inwoners", vat het CDA samen. "Het belangrijkste doel was het realiseren van alle 141 afspraken", zegt de InwonersPartij.

"Het raadsakkoord bood een inhoudelijk fundament, waar brede consensus over bestond, zodat de raad kon samenwerken op inhoud", oordeelt Nieuwe Liberalen Lelystad. De ChristenUnie noemt het belangrijkste doel "voor ons een andere manier van werken."

Leefbaar spreekt over "rust brengen tussen de partijen onderling" na de hectische periode 2018-2022. Al zegt de partij ook: "De amokmakers in de vorige periode zitten nu in het college. Iedereen is vergeten hoe hun gedrag was in de vorige periode."

Mooi Lelystad constateert dat het akkoord zeker in de beginfase heeft bijgedragen aan "rust en voortgang". "Ook bood het raadsakkoord duidelijkheid over hoofdlijnen, waardoor de raad in staat was zich meer op kaders dan op details te richten. Deze positieve effecten waren echter vooral tijdelijk en afhankelijk van wederzijds vertrouwen."

GroenLinks/PvdA hoorde terug dat het akkoord heeft geleid tot een constructievere sfeer in het stadshuis, althans tot eind januari dit jaar. NL Lelystad stelt: "Bij alle thema's die in het akkoord zijn opgenomen, heeft de gezamenlijke aanpak geleid tot meer rust, voorspelbaarheid en samenwerking, wat de stad ten goede is gekomen."

Is dat doel gehaald en waar heeft het raadsakkoord vruchten afgeworpen?
Terwijl de PVV geen enkel voorbeeld zegt te kunnen bedenken, antwoordt D66: "De rust en de focus op de inhoud hebben ruimte gegeven om plannen tot uitvoering te brengen en heeft samenwerking tussen partijen teweeg gebracht."

Dat was in 2024 goed zichtbaar, toen de raad 19 miljoen euro moest bezuinigen om problemen in het "ravijnjaar" 2026 voor te zijn, zeggen D66 en GroenLinks/PvdA.

De VVD ziet meerdere onderwerpen waarop resultaten zijn geboekt, waaronder bereikbaarheid, huisvesting voor onderwijs, het stadshart of voorzieningen. Bovenaan staat de voortgang bij de woningbouw.

Hoewel er minder is gebouwd dan de afgesproken 1.400 huizen per jaar, heeft een andere aanpak tempo gebracht. "Dit leidt aantoonbaar tot betere bouwplannen, die bovendien ook altijd haalbaar zijn en dus daadwerkelijk worden gerealiseerd."

Ook JongLelystad denkt dat een andere aanpak de woningbouw heeft versneld. De InwonersPartij meent juist dat de doelen op dit onderwerp onvoldoende zijn gehaald. Het CDA benoemt dat door de gezamenlijke afspraken in het akkoord er niet is bezuinigd op de huishoudelijke hulp.

Forum tekende het akkoord weliswaar niet, maar ziet toch positieve effecten: "De onderlinge verhoudingen tussen raadsleden kenmerken zich door wederzijds respect. (...) Raadsleden zijn open naar elkaar en stellen de inhoud voorop. Daarbij mag het hard over de inhoud gaan, maar zacht op de relatie."

Volgens JongLelystad gunden de partijen elkaar meer. "Het raadsakkoord gaf partijen het gevoel (en dat was ook wel zo in de praktijk) dat onderdelen van hun verkiezingsprogramma werden uitgevoerd.

Het verminderde de druk om zich voortdurend te profileren. Tegelijkertijd denken wij dat de verbeterde sfeer ook deels te verklaren is door de veranderde samenstelling van de raad en het college."

Waar heeft het raadsakkoord niet zijn vruchten afgeworpen?
Het CDA wijst op "onvolkomenheden" en noemt concreet de positie van de wethouders, die immers niet namens één partij maar namens de hele raad in het college zaten.

In het akkoord is niet geregeld wat er moet gebeuren als er problemen ontstaan. "Vanuit de raad had er beter oog moeten zijn voor de wethouders. Na het opstappen van wethouder (Rinze) Broekema (in 2023) is dat beter geregeld."

Niet voor niets noemt ook de ChristenUnie dit punt, want Broekema kwam uit haar gelederen. De verhouding tussen wethouders en raad was niet helder. "Dat heeft meerdere keren tot onduidelijkheid en onrust geleid."

Toch bleven er splijtzwammen. De raad was verdeeld over nut en noodzaak van een nieuw poppodium. De polarisatie keerde terug op het onderwerp jeugdzorg onder wethouder Messelink-Dijkstra.

"Hoewel de doelen inhoudelijk grotendeels worden gehaald, is over dit dossier voortdurend strijd in de raad. De verantwoordelijk wethouder wordt vanuit de raad regelmatig zwaar onder vuur genomen, waarbij een ander deel het dan weer voor haar opneemt", zegt de VVD. GroenLinks/PvdA zag dat de wethouder "volledig de eigen gang ging" en spreekt over "de puinhoop bij de jeugdzorg."

Niet goed gelukt is volgens NL Lelystad de "te late of onvoldoende transparante informatievoorziening en het werken met beperkte openheid." Dat maakte het lastig om het akkoord goed te benutten.

Mooi Lelystad merkt op: "De raad werd regelmatig geconfronteerd met voldongen feiten, vertraagde besluitvorming en gebrekkige transparantie. Hierdoor ontstond juist meer politieke spanning in plaats van rust en samenwerking, wat haaks staat op de uitgangspunten van het raadsakkoord."

Vervolgens kwam het begin maart tot nog een crisis en stapte op 5 maart ook wethouder Piet van Dijk op. Hij gaf aan dat het dossier jeugdzorg, waarvoor hij sinds eind januari verantwoordelijk was geworden, niet langer bestuurbaar is. Van Dijk stelde dat hij niet eindverantwoordelijk kon zijn, omdat de gemeentesecretaris en ambtenaren zonder hem besluiten namen.

Wil uw partij in de volgende raadsperiode door met een raadsakkoord?
Begin januari stelden we de vraag of partijen door wilden gaan met een raadsakkoord. JongLelystad, VVD, CDA, NL Lelystad, D66, GroenLinks/PvdA, InwonersPartij en ChristenUnie "ja". "Deze succesvolle werkwijze verdient een vervolg. Dit is echter wel afhankelijk van de verkiezingsuitslag", liet de VVD weten.

PVV, Leefbaar Lelystad en FvD gaven aan eerst de verkiezingsuitslag te willen afwachten. "Op voorhand valt dit nu niet te zeggen. Dat is een schoffering van de kiezer", aldus PVV.

"De kiezer bepaalt 18 maart wat de samenstelling van de raad zal zijn. Als dat weer even versplinterd is als in 2022 en weer uit vele kleine fracties zal bestaan, dan is een raadsakkoord een prima instrument", aldus Forum. "Indien er wel een overtuigende meerderheid ontstaat met een werkbaar aantal fracties, dan zou een coalitie/oppositie prima kunnen werken."

De bestuurlijke crisis van eind januari heeft de standpunten weinig veranderd. Wel hebben enkele fracties desgevraagd aangegeven in een eventueel nieuw akkoord afspraken te willen herzien.

"Mocht de uitslag weer leiden tot een raadsakkoord, dan vinden wij dat de onderliggende afspraken over de samenwerking tussen raad en college scherper moeten", vindt de VVD.

JongLelystad zegt: "We moeten verder sleutelen aan het raadsakkoord om situaties zoals recent te voorkomen. En ook betere afspraken maken over: zijn wethouders nou écht alleen van de raad, of stiekem toch van partijen?" CDA en NL Lelystad vragen om meer oog voor de samenwerking tussen college en ambtelijke organisatie en meer oog voor de positie van de wethouders.

Mooi Lelystad wil een compacter en duidelijker raadsakkoord, "met scherpere afspraken over rolverdeling, informatievoorziening en de positie van de raad bij ingrijpende dossiers. (...) Een raadsakkoord kan alleen werken als er voldoende draagvlak is, afspraken worden nagekomen en de raad daadwerkelijk aan de voorkant betrokken blijft bij belangrijke besluiten."

De PVV vraagt om "duidelijkere spelregels" voor het opstellen van een akkoord. Leefbaar vindt dat de begeleiding van de ambtelijke organisatie minder sturend moet en wil dat de voordracht van de wethouders anders moet. "De eerste drie wethouders waren de bedenkers van het raadsakkoord. Dat is vreemd als je aangeeft dat iedereen moet solliciteren."

De ChristenUnie wil dat een volgend akkoord meer is gebaseerd op een gemeenschappelijke visie, met een duidelijke rode draad. "Nu was het te veel een boodschappenlijstje."

Verantwoording: Omroep Flevoland heeft begin januari een vragenlijst gestuurd aan de fractievoorzitters van 14 partijen die op dit moment in de raad zitten. Gemeente Belangen Lelystad is niet gevraagd, omdat die zich kort daarna afsplitste van Leefbaar Lelystad.
GroenLinks en PvdA hebben de vragen gezamenlijk beantwoord. De SP heeft de enquête niet ingevuld, omdat de fractievoorzitter te kort in de raad zit.
Na de politieke crisis hebben we alle fracties gevraagd of hun antwoorden nog bruikbaar zijn. Daarop hebben enkele partijen hun standpunt iets aangepast of aangescherpt.