omroep flevoland

Het is een van de grootste hoofdpijndossiers voor het nieuwe Lelystadse college: de jeugdzorg. In 4 jaar tijd probeerden vier verschillende wethouders de problemen op te lossen, met nauwelijks resultaat. Omroep Flevoland reconstrueert hoe de Lelystadse politiek zich stukbijt op de jeugdzorg. Van een geheimgehouden onderzoek tot een ‘couppoging’ in het college – en een weg van politieke ongelukken daartussenin.

Door Laura Alberts en Cindy Keijzer

De toekomst van de jeugdzorg in Lelystad is rooskleurig. Althans, als je het vorige week gepresenteerde raadsakkoord leest: kortere wachtlijsten, de inzet van zwaardere zorg zoveel mogelijk voorkomen en betere kwaliteit van zorg. Volgende week wordt duidelijk welke wethouder daar de tanden in gaat zetten.

Het is een forse opgave: ervaren hulporganisaties vertrekken uit Lelystad, de zorg aan kinderen hapert, wanhopige ouders en zorgorganisaties stappen met succes naar de rechter om zorg af te dwingen en de kosten lopen op.

Dit jaar begrootte Lelystad 48 miljoen voor de jeugdzorg, de gemeente verwacht nu dat die begroting 11 miljoen euro hoger uit zal vallen.

Lees verder onder de video
De Lelystadse politiek en de jeugdzorg in het kort

Vertrouwen kwijtgeraakt
Hoe het zo uit de hand heeft kunnen lopen, leest als een politiek drama – waarvan het eerste hoofdstuk in 2023 al op tafel ligt bij het Lelystadse college van burgemeester en wethouders.

Dan blijkt uit onderzoek in opdracht van de gemeente dat de samenwerking in de jeugdzorg uiterst moeizaam verloopt. De onderzoekers adviseren de directeur van de door de gemeente opgerichte B.V. Jeugd Lelystad (JEL) te vervangen.

Het college schuift het onderzoek terzijde en deelt het niet met de gemeenteraad, omdat er twijfels zijn over de kwaliteit ervan. De huidige wethouder Jeugd Tjeerd van der Zwan maakt afgelopen week tijdens een raadsvergadering excuses aan de onderzoekers.

“Met terugwerkende kracht zien we dat dit onderzoek heel nadrukkelijk de vinger op de zere plek legt. De onderzoekers zijn indertijd langdurig door de inmiddels geschorste directeur van JEL onder zware juridische druk gezet. Daarbij zijn ze door hun opdrachtgever, dat zijn wij: de gemeente, volstrekt in de steek gelaten. Dat heeft de onderzoekers professioneel en mentaal geknakt.”

De gemeente keek weg
Na het terzijde geschoven onderzoek staat Tanja Boeije nog 3 jaar aan het roer van JEL. Afgelopen donderdag wordt ze ontslagen, nadat uit een nieuw onafhankelijk onderzoek in opdracht van de gemeente blijkt dat Boeije JEL-medewerkers intimideerde, bedreigde en vernederde.

In dit volledig door de gemeente gepubliceerde integriteitsonderzoek is ook te lezen dat Boeije medewerkers onder druk zette om andere organisaties in de jeugdketen zwart te maken en de samenwerking met hen te frustreren.

Oud-medewerkers van JEL luidden hierover begin maart al de noodklok bij Omroep Flevoland. De reden dat het college al die jaren niet heeft ingegrepen? “Je moet constateren dat de gemeente daar gewoon heeft weggekeken”, zegt Van der Zwan nu.

Tanja Boeije

Terug in de tijd
Dat de problemen in de jeugdzorg groot zijn, is de gemeenteraad al langer duidelijk. Maar in de weken voor de gemeenteraadsverkiezingen dit jaar lijkt het gevoel van urgentie toe te nemen in het Lelystadse stadhuis.

Het is maandag 2 maart, rond acht uur 's avonds. Het is ongewoon druk in de ‘Huiskamer van de lokale democratie’, een ontmoetingsplek voor burgers en politici op de begane grond van het Lelystadse stadhuis. Op tafel ligt de nieuwste budgetmonitor van de gemeente. Daaruit blijkt dat de kosten van de jeugdzorg in Lelystad verder zullen stijgen.

Een opmerkelijk gezelschap
De bijeenkomst in de Huiskamer is op het laatste moment georganiseerd, VVD-fractievoorzitter Marten Tilstra heeft de aanwezige gemeenteraadsleden uitgenodigd. Achter de grote glazen wand van de huiskamer zit een opvallend gezelschap. 

Zo zijn daar de twee in januari opgestapte wethouders Annemieke Messelink en Dennis Grimbergen. Tot haar vertrek was Messelink wethouder Jeugd, maar sinds ze is opgestapt, heeft Messelink geen rol meer binnen het college, de jeugdzorg of de gemeenteraad. Hetzelfde geldt voor Grimbergen. De op dat moment verantwoordelijk wethouder Jeugd, Piet van Dijk, is er niet bij - hij is wel op de hoogte van de bijeenkomst.

Ook aanwezig: de dan nog directeur van Jeugd Lelystad B.V. Tanja Boeije. Sinds de gemeente de B.V. JEL in 2021 oprichtte als poortwachter naar de jeugdzorg, speelt Boeije een sleutelrol in de Lelystadse jeugdzorg.

Vanuit de gemeenteraad schuiven verschillende fractievoorzitters aan: naast de VVD zijn dat Forum voor Democratie, PVV, NL Lelystad, Inwonerspartij en Mooi Lelystad. Andere partijen - zoals JongLelystad, GroenLinks-PvdA en D66 - zijn niet uitgenodigd.

Integriteitsonderzoeken
Messelink, Grimbergen en Boeije zijn er om de aanwezige fractievoorzitters bij te praten “over de tekorten in de jeugdzorg. En waar we op moesten letten”, zegt VVD-fractievoorzitter Marten Tilstra daar nu over. Andere aanwezigen bevestigen dat onderwerp van gesprek.

Als het bonte gezelschap die avond bij elkaar zit, vinden er in opdracht van de gemeente al integriteitsonderzoeken plaats naar de opgestapte Messelink en Grimbergen. En ook naar JEL-directeur Boeije is de gemeente na ‘zeer ernstige meldingen’ een integriteitsonderzoek gestart.

Wie blokkeert wie?
Een dag later zal het college Boeije schorsen, omdat zij dat integriteitsonderzoek zou tegenwerken. Ze blokkeert de toegang tot dossiers en tot medewerkers van JEL, zo schrijft de gemeente later in een persbericht. Boeije claimt dat de gemeente zelf systemen blokkeert.

De schorsing van Boeije hangt die maandagavond in de Huiskamer al in de lucht, bevestigt Tilstra. Maar of er tijdens de bijeenkomst ook over gesproken is, zegt hij zich niet te kunnen herinneren.

“Nee, nahja, het zal wel voorbijgekomen zijn. Maar het ging vooral om de feitelijke informatie die zij (Boeije, Grimbergen en Messelink red.) nog aan ons wilden geven. Daar zal ongetwijfeld de druk van wat eraan zat te komen wel in meegespeeld hebben. Zo van, nu kunnen we dit nog doen.” Oud-wethouders Grimbergen en Messelink ontkennen dat over de op handen zijnde schorsing van Boeije is gesproken.

Chaos rond de collegevergadering
De  volgende ochtend zijn Messelink en Grimbergen opnieuw in het stadhuis. Op dat moment is daar de reguliere collegevergadering, waarin burgemeester Mieke Baltus en de nog zittende wethouders Piet van Dijk en Sjaak Kruis besluiten nemen op de lopende dossiers.

Onderdeel van de collegevergadering is de aandeelhoudersvergadering van Jeugd Lelystad B.V., waarvan de gemeente de enige aandeelhouder is. Op de agenda staat de eerdergenoemde schorsing van  JEL-directeur Tanja Boeije.

Zodra dat onderdeel van de vergadering begint, probeert Jeugd-wethouder Van Dijk om oud-wethouders Messelink en Grimbergen de vergadering bij te laten wonen. Hiermee zou de stemverhouding anders komen te liggen en de schorsing van Boeije voorkomen kunnen worden.

De burgemeester roept de beveiliging erbij
Er ontstaat een chaotische situatie rond de statige collegezaal, blijkt later uit een brief van gemeentesecretaris Carla Swart aan de gemeenteraad. Messelink probeert de ruimte binnen te komen, terwijl Grimbergen iets verderop in de gang staat.

Burgemeester Baltus grijpt in en vraagt Messelink meermaals om te vertrekken. Messelink weigert. Pas nadat de beveiliging erbij geroepen wordt, vertrekt ze, samen met Grimbergen. Ook wethouder Van Dijk verlaat de vergadering, enkele dagen later stopt hij als wethouder.

En zo wordt JEL-directeur Boeije alsnog geschorst. De gemeente meldt daarna dat medewerkers van JEL zich collectief hebben ziekgemeld en dat de aangestelde interim-directeur in eerste instantie het pand niet in kan.

Grimbergen en Messelink reageren
Dennis Grimbergen mailt in reactie op vragen van Omroep Flevoland dat hij niet heeft deelgenomen aan wat zich rond de collegezaal afspeelde op 3 maart en geen vergadering heeft betreden. Hij zegt op dat moment in een ander gesprek te zijn geweest, buiten bereik.

Annemieke Messelink had procedurele bezwaren tegen de aandeelhoudersvergadering in het college en stelt dat de wettelijke regels daarbij niet zijn gevolgd, zo laat ze aan Omroep Flevoland weten. Ze vond dat het college geen besluiten mocht nemen over JEL, dat mocht enkel de wethouder Jeugd doen.

Het geheimgehouden onderzoek
Het is niet de eerste keer dat het functioneren van de directeur-bestuurder van JEL ter discussie staat. In 2022 krijgt de gemeente al meldingen binnen over de moeizame samenwerking van JEL met andere zorgorganisaties. Voor de op dat moment verantwoordelijk wethouder Jeugd Rinze Broekema is het genoeg om een onderzoek in te stellen naar de samenwerking tussen de gemeente, JEL en zorgorganisaties.

Broekema is de eerste van de eerdergenoemde vier wethouders die de afgelopen 4 jaar verantwoordelijk zijn voor de portefeuille Jeugd. Voor het eerst sinds zijn plotselinge vertrek in februari 2024 vertelt de oud-wethouder over zijn tijd in het college. Hij kiest zijn woorden zorgvuldig, voorzichtig zou je ook kunnen zeggen, zittend aan de keukentafel in zijn woning in Lelystad.

vlnr: Annemieke Messelink-Dijkstra, Piet van Dijk, Rinze Broekema, Tjeerd van der Zwan

Zelfs al klopte de helft
Broekema is wethouder Jeugd als in 2023 het college besluit het onderzoek geheim te houden waarin geadviseerd wordt JEL-directeur Boeije te vervangen. “Zelfs al klopte de helft, dan moest je er iets mee”, zegt hij nu.

Tegelijkertijd geeft het onderzoek niet het inzicht over de verdeling van taken en verantwoordelijkheden binnen de jeugdhulp waar hij op hoopte. Ook vindt hij de onderzoeksmethode – geen feitenonderzoek maar gespreksverslagen – niet goed genoeg.

Hij schrikt ervan dat de onderzoekers destijds onder zware juridische druk zijn gezet, waarvoor de huidige wethouder Jeugd Van der Zwan afgelopen week excuses maakte. Broekema zegt daar nooit van te hebben geweten.

Ook oud-wethouders Messelink, Grimbergen en Van Dijk zeggen dat ze hiervan niet op de hoogte waren. Van Dijk noemt het onderzoek van destijds “volstrekt onder de maat”. Messelink mailt aan Omroep Flevoland: “Een onderzoek dat kwalitatief onvoldoende is, doet schade en daar was het college zich destijds zeer bewust van.”

De strijd aangaan
Broekema concludeert al in 2023 dat er een nieuw onderzoek moet komen, en hij wil werken aan meer verbinding tussen betrokken partijen in de jeugdhulp. Maar hij heeft de indruk dat zijn werkwijze binnen het college niet op prijs wordt gesteld, zo zegt hij nu.

“Ik moest van mijn collega’s de strijd aangaan met iedereen in de jeugdketen. De aanname was dat zorgpartners niet hetzelfde belang hebben als Lelystad. Dat klopt misschien wel deels, maar je kan alsnog zoeken naar het gezamenlijke punt. Naar een win-win situatie.”

Hij vervolgt: “Als je dat niet doet, en alleen de confrontatie zoekt met zorgpartners in de stad, dan lopen ze uiteindelijk weg. Of naar de rechtbank. Dat is wat nu meerdere keren gebeurd is. Ik geloof niet dat dit bevorderlijk is, en dat is een behoorlijk understatement.”

Omdat Broekema geen steun ervaart voor zijn manier van werken, draagt hij in juni 2023 de portefeuille Jeugd aan Messelink over. Een aantal maanden later legt hij zijn wethouderschap helemaal neer, omdat hij naar eigen zeggen ook op andere dossiers te weinig steun ervaart van zijn collega-wethouders.

Met weerstand omgaan
Oud-wethouder Piet van Dijk vindt de woorden van Broekema ‘veelzeggend’. Volgens hem blijkt hieruit een ‘te beperkte bestuurlijke blik’ en een gebrek aan ervaring en kennis bij Broekema. Grimbergen geeft in een reactie aan dat hij zich er inhoudelijk niet mee bemoeid heeft en de woorden van Broekema niet herkent.

Grimbergen: “Er is mijns inziens nooit bezwaar gemaakt tegen kwalitatieve samenwerking.” Wel vond hij dat het dossier jeugdzorg financieel niet ‘in control’ was en dat daar beter op bestuurd en gestuurd moest worden.

Messelink schrijft in reactie: "Als je binnen het domein van jeugdzorg, waarin je als gemeente één van de partijen bent, je verantwoordelijkheid neemt en daarbij positie inneemt, dan kan dat leiden tot (grote) weerstand. Hoe je met die weerstand omgaat, daar kun je over verschillen."

Zorgverleners vertrekken
Ondertussen gaan de gemeente en JEL op dezelfde voet met elkaar en de andere zorgverleners verder. In het geheimgehouden onderzoek uit 2023 staat al dat medewerkers van jeugdzorgorganisaties niet meer in Lelystad willen werken. Dit jaar wordt duidelijk dat twee grote zorgaanbieders en al hun onderaannemers na jarenlange samenwerking uit Lelystad vertrekken.

Zorgaanbieders Dokter Bosman en Therapeutisch Centrum vertrekken naar eigen zeggen vanwege hun ervaringen met JEL en de gemeente. Daarnaast kunnen ze zich niet vinden in de nieuwe contractvoorwaarden voor het verlenen van zorg in Lelystad.

Bezorgde schoolbesturen en ouders
Inmiddels zijn 7 nieuwe zorgaanbieders gevonden, maar ouders en schoolbesturen maken zich zorgen over de hulpverlening. Schoolbesturen geven aan dat de wisseling van zorgaanbieders "fundamentele vragen oproept over continuïteit, kwaliteit en uitvoerbaarheid van de jeugdhulp in Lelystad."

Ze zeggen te worden geconfronteerd met kinderen van wie de hulptrajecten voortijdig worden afgebroken of die lang op wachtlijsten staan.

De gemeente wijt die lange wachtlijsten nu grotendeels aan het wanbestuur van directeur Boeije: jarenlang is zorg geweigerd en wilde ze niet samenwerken met een groot deel van de zorgaanbieders in Lelystad.

De zwaarste controle
Door het integriteitsonderzoek naar Boeije deze week te publiceren, hoopt de gemeente te werken aan herstel van vertrouwen, aldus de huidige wethouder Jeugd Van der Zwan. De gemeenteraad zelf overweegt al langer een raadsenquête naar de jeugdzorg - dat is het zwaarste controlemiddel van de gemeenteraad.

Wat er politiek is misgegaan, moet voluit besproken worden, vindt oud-wethouder Broekema. En wat er begin maart op het stadhuis is gebeurd, is daar een belangrijk onderdeel van, zegt hij. Broekema wordt fel als het hierover gaat.

“Dit is ongekend ondemocratisch”, zegt hij over Messelink en Grimbergen die de collegevergadering probeerden bij te wonen waarin gestemd werd over de schorsing van Boeije. “Ze waren niet meer het bestuur van de stad. Je kan dan geen vergadering komen crashen. Niks legitimeert wat er gebeurd is.”

Mislukte couppoging
Hij noemt de actie van de twee oud-wethouders en de zittende wethouder tijdens de collegevergadering “een couppoging”. Verschillende Lelystadse raadsleden gebruiken in gesprekken met Omroep Flevoland dezelfde term.

Volgens Grimbergen worden hier feiten verdraaid, hij geeft aan dat hij geen vergadering betreden heeft. Messelink vindt dat Broekema zich uitspreekt over een situatie die hij niet zelf heeft bijgewoond en waarbij rollen en bevoegdheden worden verward. De kwalificatie ‘ongekend ondemocratisch’ is daarbij volgens haar niet op zijn plaats.

Vertrouwen
Broekema noemt het onbegrijpelijk dat de fracties in de gemeenteraad het gedrag van Messelink, Grimbergen en Van Dijk niet publiekelijk hebben veroordeeld. “Wil je een samenwerking hebben op basis van vertrouwen de komende jaren, tussen de raad en het college, welk college er dan ook zit, dan moet hier het goede gesprek over gevoerd worden.”

Dat moet wat hem betreft in de openbaarheid. “Het is niet voldoende wat er tot nu toe over gezegd is of dat de bewuste wethouders niet terugkomen.” In gesprek met Omroep Flevoland noemt VVD-fractievoorzitter Tilstra het ‘niet zo verstandig’ wat de wethouders daar deden.

Er is werk aan de winkel voor het nieuwe Lelystadse college, zoveel is wel duidelijk. Volgende week wordt het nieuwe college gepresenteerd.

De huidige jeugd-wethouder Van der Zwan benadrukte afgelopen donderdag dat het college het vertrouwen van de raad weer moet verdienen. “Zodat iedereen zich vanuit zijn eigen rol kan richten op waar het ons allemaal eigenlijk om gaat: het belang van de kwetsbaren jongeren en gezinnen die ondersteuning nodig hebben."

Dit verhaal is onderdeel van het onderzoek van Omroep Flevoland naar de jeugdhulp in Lelystad. Het onderzoek loopt door. Tips? Mail journalisten Laura Alberts (laura.alberts@omroepflevoland.nl) en Cindy Keijzer (cindy.keijzer@omroepflevoland.nl Het hele dossier over de jeugdzorg vind je hier

Verantwoording
Omroep Flevoland baseert zich voor deze productie onder meer op interne en openbare documenten van de gemeente. Daarnaast werd gesproken met raadsleden, (oud-)bestuurders en andere betrokkenen uit de Lelystadse politiek. Sommige betrokkenen willen niet bij naam genoemd worden of ‘on the record’ geïnterviewd worden.

Oud-wethouders Annemieke Messelink, Piet van Dijk en Dennis Grimbergen reageerden per mail op passages uit het artikel die op hen betrekking hebben. Deze reacties zijn waar relevant in het artikel verwerkt.

Burgemeester Mieke Baltus en gemeentesecretaris Carla Swart willen op dit moment geen interview geven over wat zich de afgelopen periode politiek heeft afgespeeld. Wethouder Sjaak Kruis blikte deze week wel terug (linken naar Over Flevoland Gesproken) op zijn wethouderschap en de samenwerking met Grimbergen en Messelink.

Omroep Flevoland heeft de gemeente Lelystad passages uit het artikel voorgelegd. Kort nadat de termijn voor die wederhoor afliep, publiceerde de gemeente het integriteitsonderzoek naar Tanja Boeije en werd haar ontslag bekendgemaakt. Oud-directeur-bestuurder Tanja Boeije zelf was niet bereikbaar voor een reactie en reageerde niet op het verzoek tot wederhoor.