omroep flevoland

Door personeelstekort en het grote aantal gedetineerden komen de rechten van en zorg aan gevangenen steeds meer in de knel. Volgens de belangenorganisatie van gedetineerden, Bonjo, speelt dit ook in de Penitentiaire Inrichting (PI) Lelystad. De directie bestrijdt dat hiervan sprake is.

De PI in Lelystad heeft, net als veel andere gevangenissen, moeite om genoeg personeel te vinden. Van de in totaal 520 fulltime banen staan er nog ruim veertig open, ondanks dat er al vijftig mensen zijn ingehuurd. Op dit moment is er vooral een tekort aan beveiligers, terwijl er eerder juist te weinig penitentiair inrichtingswerkers waren; de medewerkers die dagelijks met de gedetineerden werken.

Van Maarseveen wijt het tekort aan krapte op de arbeidsmarkt. Niet alleen concurreren PI's onderling om personeel, door jarenlang te lage salarissen kiest personeel voor beter betaald werk elders. Dat bevestigt vakbond FNV, die meldt dat veel beveiligingspersoneel naar luchthaven Schiphol is overgestapt. Volgens Van Maarseveen staat "Lelystad" bij de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) prominent op het lijstje om extra personeel te krijgen.

Door het personeelstekort zijn de werkdruk en het ziekteverzuim hoog. Al ruim twee jaar ontbreekt het aan menskracht om avondactiviteiten voor de gedetineerden te organiseren. Dat wel doen zou ten koste gaan van de bezetting en daarmee de veiligheid op andere momenten van de dag. Tot mei zat een deel van de gedetineerden op cel, terwijl een ander deel activiteiten kreeg.

Over activiteiten steeg het aantal klachten van 27 vier jaar terug naar 154. Over de medische zorg werden vorig jaar 115 klachten behandeld tegen 70 in 2021. De meeste klachten heeft de commissie ongegrond verklaard, 121 zaken zijn overgedragen aan de betreffende afdeling.

Rechten
Bonjo, de belangenorganisatie voor gedetineerden in Amsterdam, krijgt jaarlijks tussen de 3.500 en 4.000 klachten van gevangenen uit het hele land. Vooral over de medische zorg en activiteiten wordt geklaagd.

Bonjo ziet steeds vaker dat de rechten van gedetineerden, vastgelegd in de Penitentiaire Beginselenwet, worden geschonden. "Dat weten we zeker, want we krijgen er meldingen van. Er zijn ook klachtzaken, waar gedetineerden hun beklag doen. Soms worden ze in het gelijk gesteld, maar verandert er niet per se iets", zegt directeur Bedel Bayrak. "Vaak wordt dan geroepen dat het overmacht is. Dat begrijpen we ook wel als je geen personeel of middelen hebt, maar dat betekent niet dat je die verantwoordelijkheid niet meer hebt."

Marie-Louise van Maarseveen stelt dat de rechten van de gedetineerden in Lelystad niet in het geding zijn. "De Penitentiaire Beginselenwet schrijft enkele dingen voor op het gebied van het aantal activiteiten en rechten en plichten. daar voldoen we aan."

Re-integratie
Toch kan het snijden in de activiteiten en personeelstekort wel degelijk gevolgen hebben voor het begeleiden van gedetineerden bij een terugkeer in de samenleving, de re-integratie. In een debat met de Tweede Kamer erkende demissionair staatssecretaris Arno Rutte in september dat een grens in zicht komt.

"Als je het regime (in de gevangenis) versobert, is er voor sommige dingen op het gebied van re-integratie en resocialisatie minder plek. (...) Versoberen kan af en toe en dat kan soms ook wat ruimte opleveren, maar dat is niet een knop waar je onbeperkt aan kunt draaien zonder maatschappelijke schade te krijgen", antwoordde Rutte op opmerkingen van de SP.

Bedel Bayrak is het daarmee eens. "Als je Nederland veilig wilt houden, dan moet je ook investeren in goede gevangenissen, in voldoende integratie en in het voorkomen van recidive." Een sober regime met acht man op een cel, zoals onder meer de PVV recent voorstelde in de Tweede Kamer, is geen oplossing.

Een avondprogramma is meer dan alleen maar sporten en ontspanning. "Het is ook resocialisatie van gedetineerden. Je kunt je voorstellen dat als je 23 uur op cel zit in plaats van dat je dagbesteding doet, waar je werkt en nieuwe dingen leert, dat niet bijdraagt aan resocialisatie."

Volgens vakbond FNV is het gevangeniswezen door de laatste kabinetten kapot bezuinigd. Op Prinsjesdag heeft het demissionaire kabinet extra geld voor personeel en 25 miljoen euro per jaar vanaf 2027 toegezegd, maar dat gaat vooral naar huisvesting. Van Maarseveen hoopt dat het nieuwe kabinet er "een centje erbij" doet. De PI Lelystad kan dat goed gebruiken, want de gebouwen zijn aan een opknapbeurt toe.