omroep flevoland

De zomer van 2026 is hard op weg een van de droogste periodes ooit te worden. Overal in Nederland gaan alarmbellen af voor een dreigend watertekort en uitzonderlijk lage waterstanden, met gevolgen voor beroepsvaart, boeren en zelfs drinkwater.

Terwijl de 'oude' provincies langzaam uitdrogen, is Flevoland juist een drassig baken in het duister: zonder een druppel regen heeft onze provincie voorlopig geen tekort aan water.

Strijd tegen water
Uitgestrekte akkers vol gewassen, aan alle zijden omringd door dijken en waterwerken: Het verhaal van Flevoland begint en eindigt bij water. Voor dit 'nieuwe' land was het droogleggen en -houden van het land een decennialange strijd. Dat gevecht komt vooral door de unieke ligging, namelijk: op de bodem van de voormalige Zuiderzee.

4 september 1975 werd de Zuiderzee definitief ingepolderd

Hoe anders is dat voor het 'oude land'. Provincies als Zuid-Holland en Overijssel zijn voor een groot deel afhankelijk van de waterstand van grote rivieren zoals de Rijn en de Maas. Maar nog voor de zomer goed en wel is begonnen, staan die levensaders er uitzonderlijk leeg bij.

"De rivierstanden zakken deze week heel snel weg. Ik schrik er iedere keer weer van", reageert Daniël van Putten, adviseur rivierkunde bij Rijkswaterstaat tegen de NOS.

Door die zeldzaam lage waterstand dreigt nu in grote delen van het land een tekort aan oppervlaktewater. Dat samen zorgt onder meer voor problemen bij de scheepvaart, die met zware en diepliggende schepen moeilijk door het ondiepe water kunnen.

Maar ook boeren hebben er last van. In meerdere delen van het land is het al verboden om gewassen bij te sproeien, wat veel gevolgen kan hebben voor de groei en dus de oogst.

'Nog nooit een sproeiverbod'
Waar de rest van de provincies zich al voorbereiden op – al dan niet draconische – maatregelen, zitten ze er in Flevoland comfortabel bij, zien ze bij Waterschap Zuiderzeeland.

"In onze provincie is er nog nooit zo'n sproeiverbod afgekondigd en onze vaarten liggen nu 10 cm hoger dan normaal", verklaart Chris Adema, hydroloog bij het waterschap. Hoewel we door onze ligging dus wel al decennialang strijd moeten voeren met dat water, zorgt juist die ligging op de bodem van de oude Zuiderzee nu ook voor een uitzonderlijke positie.

Het 'Ketelhuisje' bij de A6

Het is algemeen bekend dat Flevoland bijna volledig onder de zeespiegel ligt. Reizigers die van Lelystad naar Emmeloord rijden worden er zelfs aan herinnerd door het bekende Ketelhuisje, waar de rook uit de schoorsteen de zeespiegel aanduidt.

De provincie ligt gemiddeld 5 meter onder de zeespiegel en in sommige regio's loopt dat nog verder op. Door die ligging stroomt er van nature water via de bodem de polder in, ook wel 'kwel' genoemd. Zo heeft de provincie altijd een grote natuurlijke aanvoer van water.

Bakermat van het IJsselmeer
Die aanvoer is zo groot, dat de provincie zelfs meer water uit de polder pompt, dan dat het inlaat. "Op dit moment laten we dagelijks ongeveer 150.000 kubieke meter water de hoger gelegen gebieden in", legt hydroloog Adema uit.

Daartegenover pompt de provincie dagelijks zo'n 600.000 kubieke meter water terug het IJsselmeer in, zelfs in deze droge periode. Daarmee is Flevoland de enige provincie in Nederland die meer water terugpompt dan dat ze inlaat.

'Nationale waterton'
Ook de centrale ligging van Flevoland speelt een rol. Zoals eerder gezegd is de provincie namelijk omringd door water en vooral het Markermeer en het IJsselmeer zijn daarbij van groot belang.

Die fungeren allebei als groot waterreservoir voor een groot deel van het land, ook voor Flevoland. Onder waterbeheerders staat het IJsselmeer dan ook bekend als de nationale 'waterton', waarmee een groot deel van het land van water wordt voorzien in droge periodes.

Wie de situatie in Flevoland van een afstandje bekijkt, zou denken dat het waterschap zich dus geen zorgen hoeft te maken. Dat ligt toch iets genuanceerder. De afgelopen jaren is de provincie namelijk meermaals op het nippertje ontkomen aan een 'watertekort' en de daarbij horende maatregelen.

Niet door een tekort aan eigen water, maar door tekorten bij de andere provincies. Eind vorig jaar waarschuwde heemraad Jo Caris ook hier voor tekorten. "De problemen worden steeds nijpender."

Flevoland is ook afhankelijk van het IJsselmeer om het water in de hele provincie te kunnen managen. En met het extremer worden van de droge periodes in Nederland, wordt ook die grote waterton kwetsbaar.

Als het waterpeil van het IJsselmeergebied 30 centimeter onder de zeespiegel komt te liggen, kan dat namelijk grote gevolgen hebben voor ons. Dan is er niet meer genoeg water om bij de hogere gebieden als Urk in te laten.

Al is daar op dit moment nog geen sprake van, legt Adema uit. "Het waterpeil ligt op dit moment ongeveer 10 tot 12 centimeter onder NAP. Dat is nog ruim boven de vastgestelde zomerondergrens van 30 centimeter."

Toch houden ze het IJsselmeergebied goed in de gaten, want Flevoland is niet de enige provincie die gebruikmaakt van het zoete water in de voormalige Zuiderzee.

Een beregeningsverbod, zoals elders in het land al van kracht is, is in Flevoland dus nog echt niet aan de orde.

'Wees zuinig met water'
"Het IJsselmeer zit namelijk tjokvol en de Flevolandse vaarten en wateren zijn al vroeg volgepompt met extra water." Toch benadrukt het waterschap dat zuinig omgaan met water belangrijk blijft. Het zoetwater uit het IJsselmeergebied is namelijk niet alleen van belang voor landbouw en natuur, maar ook voor drinkwater, energievoorziening en de stabiliteit van dijken.

Voorlopig blijft het beeld in Flevoland dus opvallend rustig, terwijl elders in het land de rivieren opdrogen en de zorgen toenemen.

Maar bij het waterschap benadrukken ze dat die comfortabele positie geen vanzelfsprekendheid is: het is het resultaat van decennia sturen, pompen en inlaten op de bodem van een zee die er niet meer is.