omroep flevoland

De gemeente Almere heeft onderschat hoe complex het was om de Floriade te organiseren en tegelijk plannen te maken voor een woonwijk op datzelfde terrein. Dat bleek vooral toen de ontwikkeling van de wijk Hortus al in gang werd gezet voordat de wereldtuinbouwtentoonstelling in 2022 de poorten opende.

Dat is één van de conclusies die de enquêtecommissie Floriade trekt in het eindrapport dat donderdagavond is gepresenteerd.

Weerwater CV
Het werd nog complexer doordat de Floriade BV als organisator van het evenement hele andere belangen had dan de ontwikkelaar van de woonwijk, Weerwater CV. Volgens de commissie kwam de gemeente hiermee in een "ongemakkelijke positie." Omdat er geen samenwerkingsovereenkomst was tussen de gemeente, Weerwater CV en Floriade BV, bleef er onduidelijkheid bestaan over de afspraken, taken en verantwoordelijkheden.

Volgens de commissie is de openbare aanbesteding van de woonwijk aan Weerwater CV (vastgoedontwikkelaar Amvest en bouwbedrijf Dura Vermeer) "grotendeels mislukt." Almere had met dit soort grote projecten weinig ervaring. Door de gevolgde procedure, waarbij twee partijen om procedurele fouten afvielen en Amvest als enige overbleef, is de gemeente veel te afhankelijk geworden van één partij. De gemeente slaagde er onvoldoende in om de risico's van de terreinontwikkeling bij Weerwater neer te leggen.

Interne organisatie
De onderzoekscommissie constateert dat de organisatie van het project Floriade te laat op gang is gekomen. Almere kreeg de Floriade 2022 in 2012 toegewezen, maar de projectorganisatie Floriade BV heeft tot 2016 op zich laten wachten. Tussen de BV en de gemeentelijke organisatie op het stadhuis verliep de afstemming stroef en waren er onvoldoende controlemomenten ingebouwd.

Het idee was dat de BV ruimte zou krijgen om zelfstandig te handelen. Maar in plaats van dat zij op armlengte afstand werd gezet van de gemeente, bemoeide die zich geregeld heel nadrukkelijk bij keuzes en besluiten. De Floriade BV "heeft niet aantoonbaar tot een meer bedrijfsmatige en slagvaardige aanpak geleid."

De gemeente heeft ook onvoldoende concreet kunnen maken wat zij nu precies wilde met de Floriade in combinatie met een groene woonwijk voor de toekomst. "De doelen zijn in de loop van de tijd ook onvoldoende bijgesteld aan de actuele ontwikkelingen," aldus het rapport.

Financiën
Heel lang is de gemeente er van uitgegaan dat 10 miljoen euro plus 7 miljoen als reserve voor tegenvallers voldoende zou zijn om de uitgaven aan de Floriade te dekken. Het is volgens de commissie en bureau Deloitte uiteindelijk 128,9 miljoen geworden, dus meer dan de 103,3 miljoen die het college van burgemeester en wethouders in 2023 noemde. Dat komt doordat het college volgens de commissie ten onrechte 16,9 miljoen euro voor de woonwijk Hortus en andere kosten niet heeft meegerekend. Hierbij zitten ook uitgaven waarvan de Floriade heeft geprofiteerd.

Dat de rekening bij Almere is komen te liggen, komt doordat de gemeente er niet in is geslaagd andere partijen te vinden die wilden meedelen in de financiële risico's: het Rijk niet, de provincie niet, maar ook Amsterdam niet. De samenwerking met andere overheden verliep stroef, constateert de commissie.

Het plan om via sponsoring minstens 10 miljoen euro aan te trekken, is mislukt. De commissie schrijft dit toe aan "externe factoren", zoals de coronacrisis en veranderde marktomstandigheden. Ook kreeg de Floriade een slecht imago door een negatief sentiment in de media en politiek.

Het college heeft zich schuldig gemaakt aan "onderschatting van kosten en overschatting van inkomsten". Daaronder vallen lagere inkomsten uit kaartverkoop, sponsoring en subsidies en juist hogere kosten voor de organisatie, terreininrichting en parkeren/busvervoer en geluidsmaatregelen.

Rol gemeenteraad
Als het gaat om de financiën, zegt de commissie dat: "Het college is in veel gevallen zeer lange tijd uitgegaan van weinig realistische financiële verwachtingen en had meer aandacht moeten besteden aan veranderende omstandigheden en kritische noten van buiten." Maar de commissie voegt hier aan toe: "Ook de raad had hier scherper op moeten zijn."

In de gemeenteraad zijn sinds 2011 talloze debatten over de Floriade gevoerd, waarin vooral de PVV en SP zeer kritisch waren. Toch stelt de commissie dat de raad onvoldoende kritisch is geweest en zich te veel met details heeft beziggehouden. "De raad heeft weinig opvolging gegeven aan alle adviezen en kritische reflecties die zij aangedragen kreeg." Al zegt de commissie dat een speciale groep raadsleden (de Volggroep Floriade) "toegevoegde waarde" had.

Het college krijgt het verwijt dat het de raad op verschillende momenten onvoldoende heeft geïnformeerd. Hierdoor heeft de raad zijn (controlerende) taak niet goed kunnen vervullen. Ook de rol van de raad om kaders vast te stellen is twee keer niet gebeurd: al in 2012 bij het opstellen van het bidbook, waarmee Almere zich kandidaat stelde. En later opnieuw in 2018, toen over aanpassingen aan het plan werd gesproken.

Hoewel de raad heel veel documenten heeft ontvangen, was de informatievoorziening soms juist onvoldoende. Kritische geluiden vanuit de ambtelijke organisatie bereikten de raad niet. Ook heeft het aan momenten ontbroken waarop de raad kon besluiten om wel of niet door te gaan (go/no-go).