omroep flevoland

Stel: je bent het niet eens met de komst van een bakkerij in je wijk. Of je hebt last van de stank van een fabriek. Wat kun je dan doen? En waarom lijkt het er voor veel mensen op dat er na een klacht weinig verandert?

"Het omgevingsrecht is technisch en moeilijk te doorgronden, zelfs voor mij. Laat staan voor de gemiddelde burger", vertelt Hanna Tolsma, hoogleraar besluitvorming en rechtsbescherming in het omgevingsrecht aan de Universiteit Groningen.

Hoogleraar Hanna Tolsma

Bedrijf heeft ook rechten
Als je als inwoner last hebt van bijvoorbeeld een fabriek en je vraagt de gemeente om in te grijpen, moet er onderzocht worden of vergunningen op orde zijn en of er inderdaad overlast is. Het kan al best lang duren voordat dit gedaan wordt.

Maar als er dan wordt vastgesteld dat er iets niet klopt, is het niet zo dat de fabriek direct sluit of aanpassingen moet doen. "Ook een bedrijf heeft recht op bescherming en kan in bezwaar en beroep gaan tegen bepaalde beslissingen van de overheid", legt Tolsma uit.

Doordat zowel burgers als bedrijven en overheden meerdere keren in bezwaar en beroep kunnen gaan tegen besluiten of opgelegde eisen, kan het soms jaren duren voordat er daadwerkelijk iets verandert. Als er al iets verandert.

Wat kun je als burger doen bij overlast van een fabriek?
Als burger kun je opeenvolgende stappen zetten wanneer je bijvoorbeeld overlast ervaart van een bedrijf.
1. Je kunt beginnen met klagen bij het bedrijf zelf. Blijft een reactie uit, of ben je niet tevreden met het antwoord, dan kun je een klacht indienen bij de gemeente of bij de omgevingsdienst. In Flevoland is dat de Omgevingsdienst Flevoland & Gooi en Vechtstreek. Deze stap is gratis.
2. Wordt er niets gedaan, of ben je het niet eens met de reactie, dan kun je een handhavingsverzoek indienen. De overheid moet dan een besluit nemen. Je hebt recht op een reactie waarin wordt uitgelegd waarom er wel of niet wordt opgetreden. Alleen met een stevige onderbouwing kan een verzoek worden afgewezen. Ook deze stap is gratis.
3. Ben je het niet eens met dat besluit, dan kun je bezwaar maken bij dezelfde instantie. Ook bezwaar maken kost niets.
4. Wil je daarna nog verder gaan, dan kun je naar de rechter. Vaak is dat in de eigen regio. (Reken op €200,-)
5. Als je nog steeds niet tevreden bent, dan kun je in hoger beroep bij de Raad van State. Aan deze stappen zijn wel kosten verbonden. (Reken op €300,-)

Bezwaar maken is in eerste instantie gratis en een advocaat is nergens verplicht. Dit is bedoeld om procedures laagdrempelig te houden, vertelt Tolsma. "Maar de regels zijn ingewikkeld. Het is dus maar de vraag of je als burger in de praktijk geen advocaat of jurist nodig hebt. En dat kost geld."

Volgens haar ontstaat er bovendien een ongelijkheid, omdat bedrijven en overheden vaak wel juridische ondersteuning hebben. "Je moet weten met welke argumenten je een fabriek kunt dwingen de uitstoot te verminderen. Alleen zeggen dat het niet lekker ruikt, houdt juridisch geen stand."

Gezondheid hoger op de agenda
Landelijk spelen grote dossiers rond uitstoot van fabrieken en gezondheid, zoals bij Tata Steel en Chemours. Soms is ook duidelijk dat uitstoot ongezond is. "Er wordt nu door de overheid een pilot gestart om te onderzoeken hoe het advies van de GGD over gezondheid op een transparante manier kan worden meegewogen bij bijvoorbeeld het vaststellen van een omgevingsplan”, zegt Tolsma.

Asfaltfabriek in Lelystad

Wel is duidelijk dat procedures lang kunnen duren. Een uitspraak kan jaren op zich laten wachten. "Door de grote hoeveelheid zaken en structurele onderbezetting loopt het systeem vast." Al jaren probeert de overheid hier iets aan te veranderen.

Snellere procedures, maar werkt dat ook?
Voor bepaalde zaken die te maken hebben met wonen of energietransitie heeft de regering een voorstel gedaan om de gang naar de rechtbank tijdelijk uit de procedure te halen, zodat belanghebbenden direct in beroep kunnen bij de Raad van State. Het idee is dat procedures daardoor sneller worden afgerond.

De hoogleraar heeft daar wel haar twijfels bij. "Een nadeel is dat je meteen naar Den Haag moet als je in beroep wilt. De drempel wordt daarmee hoger. Het gaat ook ten koste van de rechtsbescherming. Je kunt niet meer in hoger beroep tegen een uitspraak. Tegelijkertijd vind ik het positief dat er serieus wordt nagedacht over het halen van termijnen. Dat men het probleem erkent en probeert aan te pakken, is winst."

procedures kunnen lang duren