omroep flevoland

Twee ministeries hebben adviezen over veiligheid van het luchtruim niet genoeg opgevolgd. Dat vindt de Onderzoeksraad voor veiligheid, de OVV. Die deed de aanbevelingen een half jaar geleden na onderzoek naar een bijna-botsing tussen een Lelystads lesvliegtuigje en een F-16 boven Flevoland.

Dat bijna-ongeluk gebeurde op 16 november 2023. Een leerling van een Lelystadse vliegschool was voor zijn zesde vliegles vertrokken vanaf Lelystad Airport. Twee F-16's van Defensie, met roepnamen Shark 1 en Shark 2, vlogen vanaf vliegbasis Volkel naar een oefenterrein op Vlieland.

De straaljagers vlogen bijna 780 kilometer per uur toen bleek dat het lesvliegtuigje vlak voor Shark 1 vloog. Door een waarschuwing op het allerlaatste moment en snel ingrijpen van de piloot kon de F-16 ternauwernood uitwijken.

Meerdere oorzaken
Twee jaar later, in oktober 2025, komt de OVV met een rapport over het incident. Er speelden volgens de Onderzoeksraad verschillende oorzaken.

Zo was de luchtverkeersleiding onderbemand. Daardoor moest één medewerker eigenlijk het werk van twee personen uitvoeren. Bovendien zaten de aanwezige medewerkers te ver uit elkaar, wat ook nog eens hun onderlinge communicatie moeilijk maakte.

Zelf opletten
Een andere oorzaak voor dit soort bijna-botsingen is volgens de OVV dat in een deel van het luchtruim een 'see-and-avoid-principe' geldt.

Dat betekent dat in die gebieden de luchtverkeersleiding niet verantwoordelijk is voor het in de gaten houden van afstanden tussen vliegtuigen. Piloten moeten zelf opletten en goed in de gaten houden of er andere vliegtuigen in beeld zijn.

De OVV noemt dit een 'zwakke maatregel', omdat piloten door snelheidsverschillen soms bijna geen tijd hebben om te reageren.

Gelukkig voor de betrokken vliegtuigen keek een luchtverkeersleider op het laatste moment wel mee en kon de F-16-piloot net op tijd gewaarschuwd worden voor het lesvliegtuigje dat op dezelfde hoogte vloog.

Te weinig gedaan
Zes maanden na het rapport ziet de OVV dat er 'goede stappen worden gezet', zoals het uitvoeren van een risicobeoordeling.

Toch vindt de Onderzoeksraad dat er door het ministerie van Defensie en het ministerie van Infrastructuur & Waterstaat te weinig concrete maatregelen zijn uitgewerkt. Ook is nog niet duidelijk of de verbeteringen er ook echt komen.

Reactie Defensie
Het ministerie van Defensie laat in een reactie aan Nieuwsuur weten dat er wel degelijk stappen zijn gezet.

Zo wordt momenteel onder meer onderzocht welke maatregelen nodig zijn om de communicatie tussen de militaire luchtverkeersleiding en de burgerluchtvaart te verbeteren.

Ook wordt een risicoanalyse uitgevoerd naar het gebruik van snelle militaire vliegtuigen in het Nederlandse luchtruim.

De uitkomsten van zowel het onderzoek naar de communicatie als het risico-assessment worden volgens de ministeries later dit jaar verwacht.