omroep flevoland

Flevoland voldoet ruimschoots aan de taakstelling van de Spreidingswet. Dat blijkt uit onderzoek van de regionale omroepen, de NOS en Nieuwsuur. In Flevoland worden honderden asielzoekers meer opgevangen dan de zes gemeenten samen zouden moeten doen. Hierdoor hoeft er in onze provincie geen extra maatregel te worden genomen.

Landelijk worden de doelstellingen van de Spreidingswet bij lange na niet gehaald, zo blijkt uit het gezamenlijke onderzoek. Gemeenten noemen de lastige zoektocht naar geschikte locaties, de onzekerheid over het voortbestaan van de Spreidingswet en de weerstand onder de eigen inwoners als belangrijkste redenen.

Op 1 juli zouden volgens de wet 101.500 opvangplekken klaar moeten zijn voor gebruik. Maar op 2 juni, de laatste peildatum van dit onderzoek, waren er volgens gegevens van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) ruim 73.000 plekken voor asielzoekers beschikbaar.

Als tijdelijke opvangplekken buiten beschouwing worden gelaten, zijn er over twee weken landelijk maar ongeveer 55.000 plekken beschikbaar die voldoen aan de Spreidingswet. Doordat meer opvanglocaties het (voorlopige) einde van hun contract naderen, zijn dat er zelfs minder dan eind vorig jaar.

Wel benadrukken diverse gemeenten en het COA dat veel bestaande locaties verlengd zullen worden en dat er de komende maanden en jaren veel opvanglocaties bij gaan komen.

Dat speelt ook in Almere waar het bestaande azc wordt uitgebreid naar in totaal 1480 plekken. Omdat die nieuwbouw pas midden volgend jaar wordt opgeleverd, vangt Almere op de deadline voor de Spreidingswet nog te weinig asielzoekers op. Het zijn er 800, terwijl dit er 1233 zouden moeten zijn. De verwachting is dus dat deze achterstand over een jaar is ingelopen.

Nog altijd wisselt het beeld per provincie behoorlijk. De noordelijke provincies vangen van oudsher per hoofd van de bevolking veel meer op dan bijvoorbeeld Utrecht en Zuid-Holland. Wel zijn de verschillen afgelopen anderhalf jaar iets kleiner geworden, zo blijkt uit cijfers van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers.

Goede samenwerking en geen bezwaar
Omdat Flevoland collectief ruimschoots aan zijn taakstelling voldoet, staan er in onze provincie geen nieuwe opvanglocaties gepland. En anders dan op sommige plekken in het land zijn Flevolandse gemeenten heel tevreden over de contacten met COA en het ministerie. De Flevolandse gemeenten hebben dan ook geen bezwaar aangetekend tegen de taakstelling die hen door het ministerie van Asiel en Migratie is opgelegd.

Bestuurders enthousiast
Het COA, provincies en gemeenten zijn vrijwel unaniem enthousiast over de Spreidingswet en willen dan ook dat de wet niet wordt geschrapt. Zij wijzen er allemaal op dat er nu meer gemeenten dan ooit concrete plannen hebben liggen voor asielopvang. Zonder deze wet hadden nooit zoveel gemeenten deze stap gezet, is hun overtuiging.

Hoe werkt de Spreidingswet?
De Spreidingswet is bedacht om asielzoekers eerlijker over het land te verdelen. Jarenlang ving een grote meerderheid van de ruim 340 gemeenten geen enkele asielzoeker op, terwijl een klein deel verhoudingsgewijs veel asielzoekers opving.

Het bekendste voorbeeld is de gemeente Westerwolde, waar in het aanmeldcentrum in Ter Apel in de afgelopen jaren geregeld meer dan 2000 mensen verbleven, omdat asielzoekers niet konden doorstromen naar reguliere azc's in het land.

De wet zit zo in elkaar dat er elke twee jaar een nieuwe cyclus met verschillende stappen wordt doorlopen. Allereerst wordt er berekend hoeveel plekken er in heel Nederland nodig zijn in de opvang. Die benodigde plekken worden vervolgens verdeeld over de twaalf provincies, die ze weer verdelen over hun eigen gemeentes. Bij ingang van de wet op 1 februari 2024 werd uitgegaan van 96.000 opvangplekken.

Daarna wordt er een zogenoemd 'verdeelbesluit' genomen om de verdeling definitief te maken. Die besluiten verstuurde toenmalig minister Faber van Asiel en Migratie eind vorig jaar. Bij elkaar telden deze op tot zelfs 101.500 opvangplekken.

Als provincies en gemeenten hier niet uitkomen, kan het ministerie besluiten om gemeenten te dwingen om asielzoekers op te nemen. Dit is waarom tegenstanders van de Spreidingswet ook wel spreken van een 'dwangwet'.

Het demissionaire kabinet wil af van de Spreidingswet, maar het is nog maar de vraag of daar een meerderheid voor is in de Eerste Kamer. Zeker is dat de wet in ieder geval de komende tijd nog wel van kracht zal blijven.

Reactie minister
Door de val van het kabinet en het vertrek van Marjolein Faber als asielminister, komt de Spreidingswet in de portefeuille van Mona Keijzer. Dit moet nog formeel worden overgedragen, waardoor momenteel justitieminister David van Weel de verantwoordelijke is. Hij gaat niet in op inhoudelijke vragen van de NOS, Nieuwsuur en de regionale omroepen. Wel zegt hij hard te werken aan het terugbrengen van de asielinstroom en dat er voldoende opvangplekken moeten zijn voor mensen die in Nederland aankomen of die hier al zijn. "Totdat mijn collegaministers aan de slag gaan, overleg ik dagelijks met het COA en gemeenten om eventuele knelpunten op te lossen."

NOS, Nieuwsuur en de regionale omroepen hebben voor dit onderzoek gebruik gemaakt van data over opvanglocaties van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers. Maandag 2 juni was de laatste peildatum.

Opvanglocaties die korter beschikbaar zijn dan zes maanden tellen eigenlijk niet mee voor de opgave in de Spreidingswet. Crisisnoodopvang telt nooit mee voor die wet. Bovendien waren er op 2 juni ook nog veel centra die op papier de deuren sluiten voor 1 februari 2026, en daardoor eigenlijk niet meetellen in de opgave van de Spreidingswet. Het kan wel zijn dat het contract voor deze locaties nog wordt verlengd.

Voor het onderzoek zijn alle 342 Nederlandse gemeenten aangeschreven. Zo'n 275 hebben er gereageerd - oftewel 80 procent.